- Uwarunkowania ochrony dziedzictwa kulturowego.
Dzisiejszy teren KPK, jak całe Pomorze Gdańskie, wszedł w skład państwa Polan za panowania Mieszka I. W II połowie XII wieku stanowił część księstwa dzielnicowego z własną dynastią, niezależnego od 1227 roku (śmierć Leszka Białego). Ziemie dzisiejszego Parku leżały w obrębie kasztelanii chmieleńskiej. Po opanowaniu tych terenów przez Krzyżaków weszły one w skład komturstwa gdańskiego. Po pokoju toruńskim w 1466 r. obszar ten wraz z Pomorzem Gdańskim włączony został do ziem polskich i wszedł w skład województwa pomorskiego a konkretnie starostwa Mirachowskiego.
W wyniku pierwszego rozbioru Polski teren dzisiejszego KPK znalazł się w obrębie Prus Zachodnich w powiecie kartuskim. Po odzyskaniu niepodległości prawie w całości obszar parku znalazł się w powiecie kartuskim, w województwie pomorskim.
Po II wojnie światowej do 1975 roku niemal cały obszar wchodził w skład powiatu kartuskiego a północny skrawek obejmujący miedzy innymi Strzepcz, Miłoszewo do powiatu wejherowskiego zaś południowo-wschodni fragment (Grabowska Huta) do powiatu kościerskiego.
Obecnie północny fragment należy administracyjnie do gminy Linia, północno-zachodnią część obejmuje gmina Sierakowice, środkową gmina Chmielno, wschodnią gmina Kartuzy, południową gmina Stężyca zaś południowo-wschodnią gmina Somonino i niewielkie fragmenty gmin Nowa Karczma i Kościerzyna.
Granice Kaszubskiego Parku Krajobrazowego wyznaczają następujące większe miejscowości: Smętowo, Kartuzy, Łapalice, Prokowo, Sianowo w gminie Kartuzy; Miłoszewo, Strzepcz, Niepoczołowice Folwark w gminie Linia; Pałubice, Kamienica Królewska w gminie Sierakowice; Borzestowo, Borucino, Stężyca, Gołubie, Szymbark w gminie Stężyca, Piotrowo w gminie Somonino; Grabowska Huta w gminie Nowa Karczma; Rąty, Ostrzyce w gminie Somonino.
Cennych przykładów dziedzictwa kulturowego na terenie KPK jest stosunkowo niewiele. Tereny Kaszub były terenami o słabych glebach i tym samym rolnicza ludność tutejsza nie posiadała wystarczająco dużych środków do wytworzenia bardziej okazałej w formie kultury materialnej. Sporo jest natomiast skromniejszych i niestety mniej docenianych zabytków dawnego budownictwa wiejskiego. Najważniejsze zabytku dziedzictwa materialnego można scharakteryzować w następujących grupach:
- zabytki archeologiczne – liczne osady i cmentarzyska, kurhany i cmentarzyska kurhanowe z epoki brązu, płaskie cmentarzyska grobów skrzynkowych datowane na VI-III w p.n.e., a także grody warowne zwane grodziskami, które w krajobrazie KPK pojawiały się od IX wieku (Chmielno, Borzestowo, Garcz, Piotrowo, Czaple Stare, Gołubie); jedne z najważniejszych obiektów archeologicznych na terenie KPK stanowią: cmentarzysko kurhanowe w Uniradzach, a także grodzisko w Chmielnie;
- historyczne układy przestrzenne – wsie o różnych typach rozplanowania, w tym placowe o placu trójkątnym (np. Chmielno, Mirachowo, Miechucino), wsie o placu owalnym (np. Patuły), wsie ulicowe (np. Borucino, Borzestowo), osadnictwo nieregularne dostosowane do ukształtowania terenu (np. Brodnica, Zawory, Ostrzyce), pochodzące z okresu XVII w. osady „hutnicze” (np. Mojuszewska Huta, Borzestowska Huta);
- obiekty kultury materialnej – architektura sakralna (np. kościół w Chmielnie z XIX w., kaplica w Mirachowie z 1740 r., kościół w Stężycy z XVIII w., kościół w Sianowie z 1816 r., liczne kapliczki i krzyże o zróżnicowanej formie architektonicznej), folwarki (np. w Mirachowie, w Łączyńskiej Hucie), założenia młyńskie (np. Młyn Dolny – najbardziej wartościowy i Młyn Górny, Czapielski Młyn), zabudowa związana z liniami kolejowymi, w tym: dworce, wieże ciśnień, budynki mieszkalne pracowników kolei (np. zespoły dworcowe w Kamienicy Królewskiej i Miechucinie)
- Cele ogólne ochrony Kaszubskiego Parku Krajobrazowego
1. Cele ogólne ochrony Kaszubskiego Parku Krajobrazowego zostały ujęte w Uchwale Nr 147/VII/11 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 27 kwietnia 2011 r. w sprawie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. z 2011 r. Nr 66, poz. 1462), zmienionej uchwałą Nr 445/XLII/17 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 21 grudnia 2017 r. (Dz. Urz. z 2018 r. poz. 203) :
1) zachowanie specyfiki rzeźby terenu — wzniesień morenowych, dolin rzecznych i rynien jeziornych oraz wytopisk polodowcowych,
2) poprawa stanu czystości wód powierzchniowych,
3) utrzymanie i przywracanie mozaiki zbiorowisk roślinnych, właściwej dla różnych typów środowiska przyrodniczego Parku, w szczególności ochrona źródlisk, torfowisk oraz fitocenoz z udziałem gatunków borealnych i podgórsko—górskich,
4) utrzymanie spójności przestrzennej ekosystemów leśnych i ich renaturalizacja,
5) ochrona naturalnych i półnaturalnych zbiorowisk wzdłuż cieków i brzegów jezior w celu uzyskania biologicznej zabudowy ich obrzeży,
6) utrzymanie naturalnej różnorodności fauny oraz tworzenie warunków umożliwiających restytucję gatunków, które wyginęły, w szczególności głuszca i raka szlachetnego,
7) zachowanie i eksponowanie zasobów dziedzictwa kulturowego, a zwłaszcza struktury i wartości krajobrazu kulturowego, wartościowych układów przestrzennych osadnictwa, tradycyjnych i historycznych form zabudowy, obiektów kultury materialnej i wartości kultury niematerialnej,
8) ochrona unikatowych wartości krajobrazu, a zwłaszcza rynien jeziornych i dolin rzecznych oraz eksponowanych wzniesień i zboczy o znacznych spadkach terenu,
9) oszczędne użytkowanie i planowe kształtowanie przestrzeni ze szczególnym uwzględnieniem ochrony walorów krajobrazowych.
2. Jednym z głównych celów ochrony Parku jest zachowanie, przywrócenie i ochrona specyfiki krajobrazu kulturowego Kaszub który jest realizowany poprzez :
2.1 Zakaz budowania nowych obiektów w strefie 100 m od linii brzegów rzek, jezior i innych zbiorników w wodnych
2.2 Zakaz wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu,
2.3 Zakaz dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany nie służą ochronie przyrody lub racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej lub rybackiej,
2.4 Eliminację nieprawidłowych form zainwestowania, w tym nielegalnej zabudowy i obiektów substandardowych obniżających ład przestrzenny,
2.5Ochronę stref ekspozycji historycznych układów zabudowy oraz walorów krajobrazu otwartego,
2.6 Wdrożenie zasad kształtowania zagospodarowania i zabudowy nawiązujących do tradycyjnych form regionalnych
3. Tradycyjna forma zabudowy nawiązująca do stylu regionu Kaszub
W związku z ww. uwarunkowaniami na ww. terenie ustala się formę architektoniczną nawiązującą do stylu regionu Kaszub: dach dwuspadowy, bryła budynku oparta na rzucie prostokąta o proporcjach 1:1,5 do 1:2,5 , bryła zwarta bez nadmiernego rozczłonkowania, wpisana w naturalną rzeźbę terenu, gdzie wysokość zabudowy mierzona od naturalnej warstwicy terenu w najniższym punkcie obrysu budynku do kalenicy.
Na terenie Parku zabrania się wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu. Zaleca się obniżyć poziom posadowienia parteru w taki sposób aby ograniczyć makroniwelację terenu tylko do obszaru objętego inwestycją a pozostały teren działki pozostawić w miarę możliwości nienaruszony. W celu nawiązania projektowanej inwestycji do otoczenia rekomenduje się zastosowanie naturalnych materiałów wykończeniowych: cegła, kamień naturalny, tynk, drewno. Dachy pokryte dachówką, gontem, trzciną w kolorach naturalnego spieku gliny z dopuszczeniem grafitu. Dopuszcza się pokrycie dachu bitumiczne lub blachodachówką. Kolorystyka elewacji w barwach naturalnych, pastelowych (paleta ziemi).
Ustala się następujące parametry zagospodarowania i wskaźniki urbanistyczne dla wyodrębnionych typów zabudowy przeważających na obszarze Parku, ujętych w poniższej tabeli jako wytyczne dla sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego:
| L.p. | Typ zabudowy | Minimalny udział Powierzchni biologicznie czynnej [%] | Maksymalna intensywność zabudowy | Maksymalna wysokość budynków [m] | Minimalna powierzchnia nowo wydzielanej działki budowlanej [m2] |
| 1. | zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna | 45 | 0,7 | 9,5 | 1000 |
| 2. | zabudowa rekreacji indywidualnej | 70 | 0,4 | 8 | 1000 |
| 3. | zabudowa usługowo- mieszkaniowa | 40 | 0,9 | 11 | 1200 |
| 4. | Zabudowa towarzysząca Kempingom i polom namiotowym, obsłudze turystyki wodnej (przystani, plaż i kąpielisk) | 70 | 0,1 | 7 | nie określa się |